Ассаламу Iалайкум! Стаг веллачохь кха денахь хIума йаа ца мега аьлла хьадис ду аьллера соьга , шуна хаий и хьадис ?

Дала ял лойла шуна

БисмиллахIиррохьманиррохьим

Ва Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI!

Стаг веллачахь кхаа дийнахь яахIума йаа ца мега аьлла хьадис суна гина дац, делахь а цунах лаьцна дийцина дуккха а Iелам-наха шайн жайнашкахь.

Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла «Ал-МаджмýI» жайни тIехь: «Имам ШафиIийс «Ал-Умм» тIехь а, «Мухтасар» тIехь а аьлларг а, цул тIаьхьа хиллачу цуьнан мазхIабан Iелам-наха аьлларг цхьа барт болуш ду, веллачуьнан гергарчу наха а, цуьнан лулахоша а цуьнан охIлунна яахIума йалар дика (мелехь) ду аьлла. И яахIума йалар, уьш цхьана дийнахь а, буса а бузор болччул хир ду. ШафиIийс аьлла «Мухтасар» тIехь: «Суна дика хета, веллачуьнан гергарчара а, цуьнан лулахоша а цуьнан охIлунна (доьзална) яахIума йалар, цхьана дийнахь а, буса а уьш буьзна хир болччул. Бакъдолуш, иштта яахIума йалар суннат а ду, дикчу нехан гIуллакх а ду»… Вайн Iелам-наха аьлла: «Нагахь санна белхарш деш зударий белахь, царна яахIума кечйар мегар дац, хIунда аьлча иза Iесаллийна гIо дар долу дела». «Аш-Шáмил» жайна яздинчо а, кхечу Iелам-наха а аьлла: «Амма веллачуьнан охIлуно яахIума а кечйина, цу тIехь адамаш гулдар – цунах лаьцна деана хIумма дац, иза дика доцу керлаюкъадаьккхина хIума а ду». Уьш ду «Аш-Шáмил» жайна яздинчуьнан дешнаш. Цунна тешалла ду IабдуллахI кIентан Джарúран – Дела реза хуьлда цунна – хьадис, цо аьлла: «Велларг дIавоьллинчул тIаьхьа, цуьнан охIлу долчахь гул а делла, цара яахIума кечйар мегаш доцу белхар лорура оха». Иза дийцина Хьанбалан кIанта Ахьмада а, Ибн Мáджас а, нийсачу иснáдаца, Ибн Мáджас дийцинчу хьадисехь - «иза дIавоьллинчул тIаьхьа» - боху дош дан а дац». Чекхдели Имам Нававийн «Ал-МаджмýI» жайни тIера къамел.

Имам Нававийн и дешнаш шен жайнахь дийцинчул тIаьхьа, Шайхул-Ислам Закариййá Ал-Ансóрийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Иза дика доцу хIума хилла ца Iаш, хьарам хилар билгал девзаш гуш ду».[1]

Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – кхин а аьлла, «МинхIáджут-ТIóлибúн» тIехь: «Веллачуьнан охIлунан лулахоша царна дийнахь а, буса а буззал яахIума кечйар суннат ду, цаьрга юх-юха олуш яахIума яа алар а дика ду. Белхарш дечу зударшна иза кечйар хьарам ду». Оцу дешнийн маьIна динчу Iелам-наха цу дешнашна тешаллийна хьадис дийцина, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла, шега ДжаIфар кхелхина аьлла хабар кхаьчча: «ДжаIфаран охIлунна яахIума кечйе, уьш мукъа хуьлуьйтур доцу хIума ду цаьрга деънарг».[2]

Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийс – Дала къинхетам бойла цунах – Имам Нававийн лакхара дешнийн маьIна дечу хенахь аьлла: «Веллачуьнан доьзало яахIума кечйар, цунна нах кхайкхархьама – хIинца нахана юкъахь даьржина ма-хиллара – иза дика доцу керлаюкъадаьккхин хIума ду, цунна далар а иштта ду, Джарúрера схьа нийсачу иснадаца деана долу дела: «Велларг дIавоьллинчул тIаьхьа, цуьнан охIлу долчахь гул а делла, цара яахIума кечйар мегаш доцу белхар лорура оха».[3]

Иштта и яахIума йалар мегаш дац аьлла Iелам-наха, стаг дIаволлале а, дIавоьллинчул тIаьхьа а.[4] Сийсаз долу керлаюкъадаьккхина хIума ду аьлла цара, кешнашка яахIума яхьар а, кхоалгIачу дийнахь а, ворхIолгIачу дийнахь а яахIуманна нах гулбар а.[5]

Вай лакхахь дийцинарш уггар бевзаш болчу Iелам-нехан дешнаш бен дац, уьзза маьIна долу дешнаш кхин дуккха-дукха Iелам-наха аьлла ду, ткъа, Делан дин тIехь нисвала луучунна и хьадисаш а, Iелам-нехан дешнаш а тоьаш ду.

Дика хуург АллахI ву!