Ассаламу Iалайкум! Малхбуза ламаз, йа маьркIаж ламаз динчул тIаьхьа дIавижа мегий?

БисмиллахIиррохьманиррохьим

Ва Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI!

1. Малхбуза ламаз динчул тIаьхьа дIавижар мегаш ду, йа вуьшта аьлча иза къилахь хIума дац. Делахь а, цхьаболчу Iелам-наха дика ца лору малхбузал тIаьхьа дIавижа Iамар, хIунда аьлча иза могшаллийна дика доцу дела.

Шейх Мухьаммад ибн Мухьаммад Ал-Мухтар Аш-Шинкъи́тIийс – Дала Iалаш войла иза – дуьйцу цунах лаьцна: «Хьалха хилла болчу Iелам-нахана дика хеташ ца хилла Iуьйра ламазал а, малхбуза ламазал а тIаьхьа дIавижар. Имам Ахьмадана – АллахIан къинхетам хуьлда цунна – вон хеташ хилла малхбуза ламазал тIаьхьа дIавижар. Цо аьлла: «Iелам-нах кхоьруш хилла адаман хьекъална зен хиларх». ...

Малхбузал тIаьхьа дIавижар хестош дац цара, иштта Iуьйра ламазал тIаьхьа а. Аьлла ду: (Iуьйра ламазал тIаьхьара) и хан беркат хуьлу хан ю, хIунда аьлча нийсачу хьадисехь Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьа деана долу дела: «Сан умматана беркат дина ду Iуьйренашкахь». Нагахь санна хьо цхьа хаттар лаха везаш велахь, йа Iилманан таллам бан безаш велахь, йа Iилма Iамо везаш велахь, ахь иза Iуьйранна дича дуккха а дика карор ду хьуна цуьнца. Иштта ду дуьненан гIуллакхашца доьзна дерг а. Ткъа адамийн дуккха а белхашкахь а, хенашкахь а долу беркат дIадаларан бахьана цара Iуьйренаш йайъар ду. Амма нагахь санна цхьаъ буьйсанна ламазаш деш велахь, тIаккха дийнахь шен болх бархьама цунна Iуьйрал тIаьхьа дIавижа лаахь – иза къилахь дац, иза гатто йолуш хIума дац.

ТIаккха, малхбуза ламазал тIаьхьа дIавижар ца магош деана цхьа гIийла хьадис ду, Ибн Ма́джахIас Iаишатера схьа дийцина долу – Дела реза хуьлда цунна –: «Малхбуза ламазал тIаьхьа дIавижинчунна хьекъалан цамгар кхетахь – шен бен кхечеран бехк ма бойла цо». Делахь а хIара хьадис гIийла ду, Ибнул-Джавзийс а, кхечу Iелам-наха а билгал ма-дарра. Цундела и хьадис тергал ден хьадис дац. Ткъа (цу хаттарехь) бухехь дуьйна лаьтташ долу хьукма – ца магош долу далил хиллалц иза мегаш хилар ду (хьарам ца хилар ду). Делахь а (Iелам-наха) аьлла: «Оцу шина хена чохь наб йар «макрухI» (ца дича дика а долуш, дича къилахь а доцуш долу хIума) ду, хIунда аьлча Iуьйрал тIаьхьа дIавижаро Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийцина долу беркат да́йту; иштта малхбузал тIаьхьа дIавижарх лаьцна а аьлла цара, иза хастаме дац аьлла. Ткъа дика хуург лекха хинволу АллахI ву».[1]

Кхин а, цхьаболчу Iелам-наха, масала Имам Ибнул-Къаййима, дийнахь дIавижарна уггар вон хан лерина малхбузал тIаьхьа йолу хан. Ткъа цара иза дика ца хиларна далил ца далийна йа айат а, йа хьадис а, делахь а цара иза иштта аларан бахьана могшаллин агIо хила тарло, шайна зеделларг хила тарло. Ткъа иза иштта делахь а шариIатана доьхьал хIума дац и, хIунда аьлча шариIат дика хIума лардеш, вон хIума генадоккхуш деана ду.[2] Цундела, нагахь санна цхьа хьашт дацахь, масала чIогIа кIадвелла вацахь, малхбуза ламазал тIаьхьа дIа ца вижа хьажа веза. Амма нагахь санна цхьа хьашт делахь – тIаккха дIавижа мегар ду, иза вон хIума хир дац.

2. Бухарийс а, Муслима а дийцина, Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дезаш ца хиллера аьлла, пхьуьйра ламазал хьалха дIавижар а, цул тIаьхьа къамел деш Iар а. Пхьуйрал хьалха дIавижар цунна ца дезаран бахьана ламазан хан тIехйа́ларна кхерам хилар ду аьлла Iелам-наха.

Цу хьадисана тIе а доьгIна, Iелам-наха дика дац аьлла пхьуьйра ламазал хьалха дIавижар. Иза дика дац бохург – ца вижча гIолий ду, вижча къа а дац бохург ду.

ТIаккха, цу хьадисера «пхьуьйра ламазал хьалха» бохучу дешнийн маьIна тайп-тайпана дина Iелам-наха. ШафиIий мазхIабера дуккха а Iелам-наха а, цхьаболчу кхечу Iелам-наха а цуьнан маьIна «пхьуьйра хан хиллачул тIаьхьа пхьуйра ламаз дале хьалха» бохург ду аьлла. Цундела, пхьуьйра ламазан хан хилаза хилча дIавижар гIалат ца лору цара.[3] Кхиболчу Iелам-наха цигахь лууш ерг пхьуьйра ламазан хан хилале хьалха йолу хан ю аьлла, йа вуьшта аьлча маьркIижна а, пхьуьйрана а юккъера хан. Цундела цара дика ца лору маьркIижа ламаз динчул тIаьхьа пхьуьйра ламаз даллалц йолчу юкъахь дIавижар.[4] Цара оцу дешнийн иштта тайп-тайпана маьIна даран бахьанех цхьа бахьана ду асхьабех цхьаболчара маьркIижна а, пхьуьйрана а юкъахь дIавижа ца магош хилла хилар, вукхара иза магош хилла хилар.[5] КхоалгIа дош а ду цу хаттарехь деана – цхьаболчу Iелам-наха маьркIижна а, пхьуьйрана а юкъахь дIавижар дика ца хиларна юкъарабаьккхина мархин бутт, хIунда аьлча рамадан баттахь дукхах болчу наха терхьаш а, Iуьйкъа ламазаш а до дела, цундела мархин баттахь иштта ламазаш дийриш цу хенахь дIабийшар вон лоруш дац аьлла цара.[6]

И вай дийцинарг дерриге ша ламазан хан дIаялале самаве́р велахь дерг ду. Амма ламазан хан дIаялале ша́ самаве́р хиларх тешна а воцуш, йа цхьаьнга ша самаваккха аьлла а доцуш, йа самавалийта дуьйлина сахьт а доцуш, наб чIогIа хилар бахьана долуш ша самавер во́ций хууш дIавижар – доьххьаралера Iелам-наха ламазан хан хилла яьллачул тIаьхьа хьарам ду аьлла иза, хилале хьалха хьарам дац аьлла, ткъа биссинчара иза хьарам ду аьлла ламазан хан хиллачул тIаьхьа а, хилале хьалха а.[7]

Доцца аьлча, дукхах болчу Iелам-наха дика дац аьлла пхьуьйра ламазал хьалха дIавижар. Ткъа церах цхьаболчара иза дика ца хилар хан хилла яьллачул тIаьхьа дерг ду аьлла, вукхара хилале хьалха а ду аьлла. Делахь а, иза къилахь лоруш дац, нагахь санна пхьуьйра хан хилла а йолуш, ша дIавижахь самаве́р воций а хууш вуьжуш вацахь.

Ткъа дика хуург сийлахь АллахI ву!

08.07.2009