Къинхетаме а, Къинхетам беш а волчу АллахIан цIарца!

Солáтуттасбúхь - Тасбихь ламаз [1]

6. Тасбихь-ламаз даран куц.

__________________________________________________

1 – Тасбихь ламазан хьукм.

Iелам-нехан шина кепара дешнаш ду тасбихь-ламазах лаьцна. Цхьаболчу Iелам-наха иза дар суннат ду аьлла, дика а ду аьлла. Цхьаболчара иза суннат дац аьлла.

Iелам-нах оцу ламаз тIехь иштта бекъабаларан бахьана и ламаз дуьйцуш долу хьадис нийса хиларна тIехь уьш бекъабалар ду. Цхьаболчара и хьадис нийса ду аьлла, вукхара «дика» хьадис ду аьлла, вукхара «заьIап» ду аьлла, вукхара «кхоьллина» хьадис ду аьлла.

И хьадис масийтта Iелам-стага дийцина ду шайн хьадисийн жайнаш чохь: Тирмизийс а, ДарукъутIнийс а, Ибн Мáджас а, Абу Давуда а, Хьакима а, иштта кхин болчара а.

Ал-Мунзирийс аьлла шен «АттаргIúбу ваттархIúб» жайни чохь: «И хьадис масийтта Iелам-стага нийса ду аьлла. Церах ву: Абу Бакр Ал-Áджуррий а, Абу Мухьаммад Iабдуррахьúм Ал-Мисрий а, Абул Хьасан Ал-Макъдисий а».

Кхин а и хьадис нийса ду аьлла Хьакима а, Ибн Хузаймас а; Абу Муса Ал-Маданийс иза нийса хиларехь жайна яздина.

Ибнул Джавзийс «Кхоьллина хьадисаш» олучу шен жайни юкъахь далийна иза.

И воцучо цхьаболчу кхечу Iелам-наха «заьIап» ду аьлла иза, масала: Имам Нававийс шен цхьадолчу жайнаш тIехь, масала «Аттахькъúкъ» жайни тIехь а, «Шархьул мухIаззаб» тIехь а. Делахь а, «ТахIзúбул асмáи валлугIóт» жайни тIехь а, «Ал-Азкáр» жайни тIехь а иза «дика» хьадис лерина цо.

Иштта цо санна шалха хьукм дина цунна Ибн Хьаджар Ал-Iаскъалáнийс а, «Талхúсул Хьабúр» тIехь «заьIап» лерина цо иза, «Алхисóлул мукаффирахI» тIехь а, «Амáлил азкáр» тIехь а «дика» лерина цо иза.

ТIаьххьара, цу хьадисан нийса хьукм довзуьйтуш, Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийс шен «Фатáва» жайни тIехь делла фатван дакъа далор ду ас. Имам Ахьмад ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийс аьлла – Дала къинхетам бойла цунах -:

«Тасбихь-ламазан хьадисан нийса долу хьукм – иза «кхечуьнца дика»[2] хьадис хилар ду. И хьадис нийса ду аьллачара – Ибн Хузаймас а, Хьакима а санна – иза аларан бахьана «дика» хьадис дуккха а некъашца деъча, цунна «нийса» хьадис олуш хилар хир ду. И хьадис «заьIап» ду аьллачара – Нававийс шен цхьадолчу жайнашкахь а, цул тIаьхьа баьхкинчара а санна – иштта аларан бахьана цуьнан хIора некъ схьалаьцча, иза цхьана некъаца заьIап хилар хир ду. Ткъа иза «дика» ду аьллачо ас хьахийначу бахьанийна аьлла иза. Цу тIехь хаьа вайна, Iелам-наха цунах тайп-тайпана аьллачу дешнашкахь къастам ца хилар. И ду церах цхьаболчара шина тайпана цуьнан хьукм даккхаран бахьана а, цкъа «дика» ду олуш, юха «заьIап» ду олуш, Имам Нававийс а санна, Бусалба динан Шейхо Ибн Хьаджар Ал-Iаскъалáнийс а санна».

ХIокху Iелам-стага вайна гайти, тасбихь-ламаз дуьйцучу хьадисан хьукм. Ткъа, цу ламаз тIехь Iелам-нах бекъабаларан бахьана хьадисан хьукм хилча, тIаккха и хьадис – вайна ма-гарра – «кхечуьнца дика» хьадис а хилча, вайна хаало дуккха баккхийчу Iелам-наха и ламаз де алар а, цуьнан дозалла дийцар а нийса хилар.

ДIадерзош эр ду вай: тасбихь-ламаз дар суннат ду, иза деза ламаз а ду. Имам Тáджуддин Ассубкийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Цу ламазан дозалла шена хезначул тIаьхьа иза ца деш дуьтур дац динца ледарло йеш волчо бен».

2 – Тасбихь ламазан дозалла.

Тирмизийс дийцина долчу, тасбихь ламаз дуьйцучу хьадисехь деана, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шен девешига Iаббасе – Дела реза хуьлда цунна – элира аьлла: «Ваша! Ас дика хIума ала хьоьга? Ас пайдане хIума ала хьоьга?» ТIаккха цо жоп делла: «Алахьа хIай Делан Элча!» Цо аьлла тIаккха: «Ваша! Диъ ракаIат ламаз де ахь…» ТIаккха цо дийцина тасбихь ламазан куц. Цул тIаьхьа аьлла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Хьан къинош юькъа гIум санна делахь а, Дала гечдийр ду хьуна царна (цу ламазца)». Iаббаса – Дела реза хуьлда цунна – хаьттина тIаккха: «ХIай Дела Элча! Цхьана дийнахь хьаьнга далур ду оццул тасбихь?» Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла тIаккха: «Хьайга цхьана дийнахь иза ца далахь, цхьана кIирнах дан хьажа хьо. Цхьана кIирнах а хьайга ца далахь, цхьана баттах дан хьажа хьо иза». Иштта олуш дIавахна иза цуьнга: «Цхьана шарахь цкъа мукъане дан хьажа хьо иза» олуш.

3 - Тасбихь-ламазан хан.

Цхьаболчу Iелам-наха хан тоьхна билгал яьхна цхьайолу хенаш, цу хенашкахь дича тасбихь-ламаз кхечу хенел а деза ду аьлла. Делахь а, Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийс иза цхьана хенан ламаз дац аьлла, муьлххачу хенахь а дан мегаш ламаз ду аьлла, суннат ламаз дан ца мегаш йолу хенаш йоцург. Дийнахь а, буьйсанна а иза дар суннат ду, суннат ламаз дан ца мегаш йолчу хенахь ца дичахьана. Суннат ламаз дан ца мегаш йолчу хенахь мегаш дац иза дар.

4 – Тасбихь-ламаз доькхуш дар.

Тасбихь ламаз доькхуш деш дац, хIунда аьлча иза цхьа хан йолуш ламаз доцу дела.

5 – Тасбихь-ламаз юха-юха дар.

Иза юха-юха дар а суннат ду, дукха мел-дин а мел бу иза дечунна. Цхьана сахьтехь мосуьйттозза дича а суннат ду иза.

6 – Тасбихь-ламаз даран куц.

Тасбихь-ламаз диъ ракаIат ду. И диъ ракаIат цхьана саламца а, йа шина саламца а дан мегаш ду. ХIора ракаIатехь цхьацца Фатихьат деша деза, цул тIаьхьа сурат а деша деза, тIаккха пхийттозза хIара тасбихь дан деза:

«СубхьáналлóхIи вал хьамду лиллáхIи, ва лáилáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар, ва лá хьавла ва лá къуввата иллá биллáхIил Iалиййил Iазúм».

Цул тIаьхьа, рукуIе ваханчул тIаьхьа, рукуIан тасбихь дIадаьллачул тIаьхьа, иттозза юха а дан деза и тасбихь рукуIехь. ТIаккха рукуIера хьалатаьIча а иттозза дан деза, сужудехь а иттозза дан деза, шина сужуд юкъахь охьахиъча а иттозза дан дезза, шолгIачу сужудехь а иттозза дан деза. ТIаккха йа рукуIе хьалагIаттале охьахиинчахь а иттозза дан деза, йа ташшаххIуд (эттахьиг) дешначул тIаьхьа а иттозза дан деза. Оцу кепара, цхьана ракаIатехь кхузткъе пхийтта тасбихь хуьлу иза, оцу деа ракаIатехь хIора ракаIатехь а иштта дан деза.

И тасбихь шена хезар долччул бен кхин чIогIа ца дешар суннат ду. Амма Фатихьат а, цул тIаьхьа долу сурат а, нагахь санна и ламаз дийнахь деш делахь шена хеззачал бен чIогIа доьшур дац, нагахь санна буьйсанна деш делахь и шиъ чIогIа доьшур ду, кхин долчу ламазашкахь санна.

Оцу тасбихьех цхьа тасбихь дицделча, йа ца олуш дисча, вицваларан сужуд дан ца оьшу.

Чекхдели тасбихь-ламазах лаьцна яздар.

Коьрта агIо

[1] ХIара яздечу хенахь ас пайда ийцира Тирмизийн «Сунан» жайнах а, цуьнан маьIна дечу «Тухьфатул Ахьвазú» жайнах а, Нававийн «Ал-Азкáр» а, «Аттахькъúкъ» а жайнех а, Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийн «Ал-Фатáвá» жайнах а, IамрúтIúйс яздинчу «НихIáйатут-тадрúб» цIе йолчу жайнах а. Дела реза хуьлда царна массарна а, Дала вайн цаьрца цхьана йалсаманехь цхьана а тохийла.

[2] «Кхечуьнца дика» хилар бохург – цхьана некъаца деана долу хьадис заьIап хилча, цуьнан санна болчу некъаца цуьнан маьIна долуш кхин хьадис а деана хилча, «кхечуьнца дика» хьадис хуьлу иза. Цхьатера маьIна долуш шина заьIапчу некъаца, йа кхаа, йа беа – иштта кхин дIа а – некъашца хьадис деъча, цуьнан некъаш дукха чIогIа заьIап дацахь, и хьадисаш «дикаллин» дарже хьала довлу, вовшийн цара тIечIагIдар бахьана долуш, цундела олу и санна долчу хьадисана: «кхечуьнца дика» хьадис.

Къинхетаме а, Къинхетам беш а волчу АллахIан цIарца!

Солáтуттасбúхь - Тасбихь ламаз [1]

1. Тасбихь ламазан хьукм.

2. Тасбихь ламазан дозалла.

3. Тасбихь ламазан хан.

4. Тасбихь ламаз доькхуш дар.

5. Тасбихь ламаз юха-юха дар.